BAB. 7 PUISI BALI KELAS XI
PUISI BALI
7.1 PUISI BALI PURWA
A. Wirasan Puisi
Kruna puisi mawit saking kruna poetis (Yunani) sane mateges reriptan (penciptaan). Suksman puisi ketahipun nuek pikayunan, sakewanten sering sang ngwacen puisi ngrasayang meweh ngresepin suksman puisi.
Manut Sumardi, puisi marupa kriya sastra untuk basa sane kapadetang, kacandekang, saha kawehin wirama antuk suara sane mapadu saha nganggen pilihan kruna-kruna kias (imajinatif).
Malarapan wirasa ba duur, puisi wantah kria sastra sane nenten kaiket antuk rima, ritma utawi akeh baris saha kacirenin antuk basa sane padet. Puisi marupa pangwedar pikayunan sane akeh tur tegep antuk basa sane akidik utawi padet
B. Ngwacen Puisi Bali Purwa
Sane ngranjing puisi Bali Purwa (tradisi) inggih punika saluir tembang Bali sane sampun kagendingang Duk ring Bab.3 Ngwacen puisi Bali Purwa patut nganggen wirama utawi tembang manut wastan tembangnyanne. Puisi Bali Purwa Wenten mawangun tembang rare, tembang macepat, kidung miwah wirama.
Pupuh kaiket antuk uger-uger kriasastra tembang Bali sane mawasta padalingsa. Padalingsa punika luiripun guru gatra, guru wilangan, miwah guru Dingdong. Guru gatra mateges akeh carik ring apada ; guru wilangan mateges akeh kecap kruna ring suang suang acarik; miwah guru Dingdong mateges labuh suara ring suang suang panguntat carik.
Duaning Pupuh punika kaiket antuk uger-uger padalingsa, Wenten lelima sane katureksa sajeroning nguji anak malomba ngwacen Pupuh, inggih punika;
- Tikas : tata busana miwah abah (wiraga)
- Onek-onekan : kapatutang ngwacen
- Wewiletan : olah-olahan ilegan suara
- Reng suara : suara sane jangih/ngereng tur nudut Kayun
- Guru Dingdong : kapatutan labuh suara ring suang panguntat carik
C. Pupuh Durma
Sakadi kawikanin, ring kasusastraan Bali wenten adasa tembang pupuh. Ngiring malajah ngwacen pupuh Durma ring sor, kawitin saking ngwacen titi suara utawi nding-ndungnyanne, pinaka dasar nembangang pacapaliring!
Pupuh Durma silih tunggil saking adaaa tembang pupuhe sane ketah wenten ring Bali. Guru gatrane sane apada, kawangun antuk 7 (pitung) carik, maderbe wilangan (12,7,8,8,6,8). Indik labuh suara ring suang suang panguntat carik prasida kaaksi ring sor puniki!
Pada 1
Cai Durma pianak bapa paling wayah (12a)
Tumbuhe kasih-asih, (7i)
Katinggalin biang, (8a)
Jumah cening apang melah, (8a)
Bapa luas nangun kerti, (8i)
Ka gunung alas, (6a)
Idepan bapa mati, (8i)
Pupuh pada kaping 1 puniki kaketus saking Geguritan Raja Pala. Puniki nyeritayang ri kala Raja Pala pacang ninggalin pianaknyanne (I Durma) luas ka alase nangun yasa, matapa, mayoga semadi ka gunung alas.
D. Tembang Kidung
Tembang Kidung rumanjing ring sorohing sekar madia sane ketah kabaos tembang tengahan duaning magenah ring pantaraning Pupuh miwah wirama, nganggen basa Bali macampuh Jawi tengahan.
Tembang Kidung ketah kanggen ngiringang upacara Dewa Yadnya, pamekas rikala wenten pamuspan. Duaning asapunika, warisan budaya puniki patut kaupapira sareng sami. Ngiring palajahin tembang Kidung sane lumrah kanggen ring pamuspan, inggih punika kidung Kawitan Wargasari miwah Kidung Wargasari.
1. Kidung Kawitan Wargasari
1. Purwakaning angripta rumning wana ukir.
Kahadang labuh Kartika panĕdĕnging sari.
Angayon tangguli kĕtur.
Angringring jangga muré.
2. Sukania harja winangun winarna sari.
Rumrumning puspa priyaka, ingoling tangi.
Sampuning riris sumahur.Umungguing srĕngganing réjéng.
2. Kidung Wargasari
Ida Ratu saking luhur.
Kawula nunas lugrané
.
Mangda sampun titiang tanwruh.Mĕngayat Bhatara mangkin.
Titiang ngaturang pĕjati.Canang suci mwang daksina.
Sami sampun puput.Pratingkahing saji.
Asĕp mĕnyan majĕgau.
Cĕndana nuhur déwané,
Mangda Ida gĕlis rawuh.Mijil saking luhuring langit.
Sampun madabdaban sami.Maring giri méru rĕko.
Ancangan sadulur,sami pada ngiring.
Turun Tirta
Turun tirta saking luhur
Menyiratan pemangkune
Mekalangan muncrat mumbul
Mapan tirtha merta jati
Paican Bhatara sami
Panglukatan dasa mala
Sami pada lebur
Malene ring gumi
7. 2 PUISI BALI ANYAR
Ngwacen Puisi Bali Anyar
Puisi Bali Anyar utawi puisi modern embas sangkaning ius saking puisi Melayu sane mabasa Indonesia. Duaning asapunika, tatacara ngwacen puisi Bali Anyar pateh sakadi ngwacen puisi nasional (basa Indonesia). Wacenane nenten nganggen tembang sejadi ngwacen puisi Bali Purwa
Galang Bulan
Antuk K. Putru
Sangkaning tulus dulur,
Kaduluran doning kaledangan,
Dangan makardi,
Ngardi ayuning galang pada,
Pada ayu mulaning sarat,
Sarat kayun,
Sarat bakti,
bakti siniwi apan punika
I Sasih mangawe girang,
Girang ipun I sekar gadung,
Gadang daunnyanne mangrawe,
Ngawe sukaning ati,
Ati suci pinda Widhi,
Kawidening sinar bulan
DISUSUN OLEH:
NI MADE DWI BITA ARDANI/22/XI AKKL 1

